Vahid Mustafayev: "Çingiz və Mübariz: jurnalist və əsgərin şücaəti"

ANS Şirkətlər Qrupunun prezidentinin "Trend" agentliyinə müsahibəsi
Bir çox insanlar öz həyatlarında iki seçim qarşısında qalırlar - özünə görə yaşamaq və ya özünü ideallar, qohumlar, yaxınlar, dostlar və Vətən uğrunda qurban vermək. 1990-cı ildə Bakıda baş verən qanlı yanvar hadisələri və 1992-ci ilin 26 fevral tarixində Qarabağda erməni işğalçıları tərəfindən törədilən dəhşətli Xocalı faciəsini ilk dəfə olaraq dünya ictimaiyyətinə çatdıran telejurnalist Çingiz Mustafayev də belə insanlardan idi. Təəssüf ki, 4 aydan sonra o, əsl və cəsur jurnalist kimi əlində kamera döyüş meydanında şəhid oldu....Çingizin cəmi 32 yaşı var idi. Qəbri nurla dolsun!

ANS PRESS Azərbaycanın Milli qəhrəmanı Çingiz Mustafayevin qardaşı, ANS Şirkətlər Qrupunun prezidenti Vahid Mustafayevin "Trend Life" agentliyinə müsahibəsini təqdim edir:

-Ən təəccüblüsü odur ki, hətta faciəvi ölümü zamanı onun kamerası Azərbaycan Ordusunun hücumunu çəkməkdə davam edirdi. Bu hadisə 1992-ci il 15 iyun tarixində Dağlıq Qarabağın Naxçıvanik kəndində baş verib. Qardaşınızın döyüş meydanında ölümü xəbərini aldığınız an nə düşündünüz?

- Biz ayrı-ayrı agentliklərdə işləyirdik və hər ikimiz Azərbaycan Ordusunun irimiqyaslı hücuma keçdiyi Qarabağın Ağdam rayonunda idik. Həmin zaman Naxçıvanik, Kötük və digər yaşayış məntəqələri azad edildi. Biz hücum zamanı bir yerdə idik, lakin çəkilmiş materialları Rusiya televiziyasının “Vesti” proqramına ötürmək üçün təcili geri qayıtmalı olduq. Həmin vaxt Azərbaycan informasiya blokadasında idi və dünya ictimaiyyətinin Qarabağda gedən hərbi əməliyyatları necə qəbul etməsi kimin informasiyanı birinci verəcəyindən asılı idi. Naxçıvanikdə sağ qalma ehtimalı çox az idi, yüksəkliklər hələ də ekstremistlərin əlində idi, Ordumuzun irəliləməsi işi çətinləşdi. O vaxt Çingiz “ABC News” üçün material hazırlayırdı və yaranan çətin vəziyyətə baxmayaraq həmin hücumu çəkdi. Ön hissədə kameralı insanın olması əsgərlərdə ruh yüksəkliyi yaradırdı. Minaatandan atəş zamanı Çingiz qəlpələrdən ağır yaralandı, onun sağ ayağının bud sümüyündən arterial damarı zədələndi və o, sürətli qan axmasından döyüş meydanında dünyasını dəyişdi. Lakin kamera, çəkməkdə davam edirdi... O ölmək istəmirdi...

Həmin vaxt, mən Moskvada – Rusiya televiziyasında idim və “Vesti” proqramının aparıcısı Qurnovla Qarabağda baş verən hadisələr, Azərbaycan Ordusunun torpaqları azad etmək uğrunda həyata keçirdiyi hücumu barədə danışırdım. “Reuters” agetliyinin xəbər lentindən Qarabağda xidməti peşəsini yerinə yetirən zaman Azərbaycan jurnalistinin həlak olması barədə xəbər gələndə, Qurnovun siması dəyişdi. O mənə baxdı, bilirdi ki, biz qardaşıq və bu xəbəri mənə çatdırdı.. Mən inanmadım və Azərbaycanın oradakı diplomatik nümayəndəliyinə gedərək Müdafiə Nazirliyi ilə əlaqə saxladım. Bu xəbər düz çıxdı...

- Azərbaycan Milli qəhrəmanının qardaşı olmaq sizin üçün nə deməkdir?

- Çingiz öləndən sonra təkcə mənim qardaşım deyil, Vətənini sevən, xoşbəxt və çiçəklənən şəraitdə yaşamağı istəyən bütün sülhsevər insanların qardaşı oldu.

- Siz ailədə 4 qardaş olmusunuz, sizin Çingizlə münasibətləriniz necə idi?

- O məndən 8 yaş böyük idi. Mənim atam hərbçidir – Həştərxan vilayətinin məxfi raket hissəsinin komandiri olub, digər vəzifələri tutub və oğlunun da hərbçi olmasını istəyirdi. Heydər Əliyev Naxçıvanski adına hərbi məktəbi açdıqdan sonra Çingiz onun birinci kursantlarından biri oldu. O, burada 3-cü sinifdən 10-cu sinifə qədər təhsil aldı. Biz Çingizlə şənbə və bazar günləri bir yerdə olurduq, həmin günlər onu evə buraxırdılar. Yadımdadır, atamla Milli parkda gəzən zaman Çingiz hərbi formada, yaraşıqlı və qamətli idi, zabitlərə hərbi salam verirdi. Biz onunla fəxr edirdik, xüsusilə də atam. Hərbi məktəbi bitirdikdən sonra o, anamın istəyi ilə Tibb İnstitutuna daxil oldu.

- Qəribədir, nəyə görə bu cür seçim edildi?

- Bizim ailədə hamı həmişə böyüklərə böyük hörmət hissi ilə yanaşıb və sözsüz onların iradəsinə tabe olurdu. Öz həyatının ilk hissəsində Çingiz atasının iradəsini, ikinci hissəsəsində isə - anasının arzularını həyata keçirirdi. Ancaq Çingiz heç vaxt tibb işçisi olmaq istəməyib, onu daha çox ictimai işlər maraqlandırırdı. O, həmişə hadisələrin mərkəzində idi, lider idi, diskoteka təşkil edirdi...

- Yeri gəlmişkən o, Azərbaycanda ilk disk-jokey idi.

-Mən deyərdim ki, Sovet İttifaqında. İş orasındadır ki, sovetlər dönəmində elmi və mədəni nailiyyətlər beynəlmiləl şəhər olan Bakıda baş verirdi. Hamı məşhur bakılılar Rostropoviç, Maqomayev, Landau, İlizarov və başqalarını tanıyır. Çingiz Tibb İnstitutu və hərbi xidmətini bitirdikdən sonra İnşaat İnstitunda işləyirdi. Orada o, özünün qurduğu tələbələr üçün sanatoriya müalicə-profilaktika müəssisəsinə rəhbərlik edirdi. Çingiz orada yerli telekompaniya və radio, hətta kabel televiziyası yaratmışdı. O vaxt bunlar ağılagəlməz idi. Bütün sadaladıqlarım 80-ci illərdə baş verib...

- Hətta o vaxt ailələrdə videomaqnitofon nadir hallarda olurdu.

- Onun böyük “Elektronika” videomaqnitofonu var idi. O zaman xaricdən müasir avadanlıq gətirmək mümkün deyildi. Ona görə də yöndəmsiz, keyfiyyətsiz Sovet avadanlıqlarından istifadə etmək məcbuiriyyətində qalırdılar.

- Çingiz döyüşkən oğlan idi. Axı heç də bütün jurnalistlər döyüş bölgəsindən reportaj hazırlayaraq əsgərlərə sonacan döyüşmək üçün ruh yüksəkliyi verməz. Məşhur teletənqidçi Elşad Quliyev bir dəfə Çingizi “Görüş yerini dəyişmək olmaz” filmindəki Jeqlov obrazı ilə müqayisə etmişdi. O, deyirdi: “Çingizdə öz həssaslığı və romantizmi ilə əsl azərbaycanlı xarakteri var idi. O, həmişə haqlı olsa da, heç vaxt öz həqiqəti uğrunda döyüşməyib. O, həmişə qorxaqlara, satqınlara qarşı amansız olub. Bununla belə o, yoldaşı ilə axırıncı çörək tikəsini də bölməyə hazır idi. Ən əsası - Çingiz Mustafayev Vətəni təmənnasız olaraq sevirdi”.

-Mən hesab eləmirəm ki, onun Vətənə sevgisi digər insanlardan fərqlənirdi. Hər bir vətənpərvər şəxs öz anasını və atasını sevdiyi kimi Vətənini sevir.

-Amma razılaşın ki, hər insanda belə böyük sevgi olmur, hər kəsə özünü qurban vermək nəsib olmur. Onda bütün bunlar hardan idi – ailədəki tərbiyə, ictimaiyyətin təsiri, ətraf mühit...? Yenə də vətənpərvərlik anadangəlmə bir şey deyil.

-Əgər biz insan haqqında danışırqsa, onda o vətənpərvirdir. Əgər o, ideya uğrunda özünü qurban verməyə hazır deyilsə, onda bu, insanlıq anlayışından uzaqdır. Mənim atam mənə öyrədib ki, kişilik – ideya uğrunda həyatı qurban verməkdir, amma bu uğrunda yaşadığın şeylər üçün qorxunun olmaması anlamına gəlmir.

Ana, ata və Vətən uğrunda həyatını qurban vermək – bu, belə də olmalıdır. İnsanın əsas həyatı – cənnətə düşməkdir, əgər biz ora düşmək istəyiriksə, onda Vətəni, valideynləri sevməli, düzgün və namuslu olmalı. kasıblara və ehtiyacı olanlara kömək etməliyik. Bunu istənilən azərbaycanlı ailəsi üçün demək olar. Biz həqiqətən beləyik, sonuncu bir tikə çörəyimizi də başqaları ilə paylaşırıq, çox vaxt da düzgünlüyümüzə və vicdanlı olduğumuza görə zərər çəkirik. Amma bəxtimiz onda gətirməyib ki, bəzi həyasız və ədəbsiz insanlar bütün bunları öz haqları kimi qəbul edərək, bir yırtıcı kimi bizim dəyərlərimizi əlimizdən almaq istəyirlər.

-Çingiz Mustafayev Fondu və ANS Şirkətlər Qrupu tərəfindən Azərbaycanın Milli qəhrəmanı Mübariz İbrahimov “İlin adamı” mükafatına layiq görüldü. Siz jurnalistin və əsgərin şücaətini müqayisə edə bilərdinizmi?

-Bu çətin sualdır. Mən bütün qaynar nöqtələrdə olmuşam. Sonuncu dəfə 2006-cı ildə Livanla İsrail arasında gedən müharibədə olmuşam. Mən ümumiyyətlə insan ölümünə qarşıyam, əsasən də ən yaxşılar öləndə. Bu böyük faciədir ki, biz ölkənin gələcəyinin qurulmasına iştirak edə biləcək şəxslərdən birini itirdik.

-Siz vətənpərvər mövzularda bir çox filmlərin rejissoru və ssenari müəllifisinisiz. Siz Mübariz İbrahimovun igidliyi haqqında film çəkmək planlaşdırırsınızmı?

-Biz hazırda Xocalı və 20 Yanvar faciəvi hadisələri ilə bağlı iki bədii film üzərində işləyirik. Biz burada azərbaycanlıların qəhrəmanlıqlarını göstərmək istəyirik. Təəssüf ki, indiyədək işğalçılarla mübarizə aparan, ancaq bizim hələ tanımadığımız qəhrəmanlar var. Hamı bilir ki, 1900-cı ildə Bakıda qanlı yanvar hadisələri zamanı sovet əsgərləri heç bir günahı olmayan insanları güllələdilər, helikopterlərdən meyitləri Nargin adasının yaxınlığına atırdılar. İndiyədək də heç kəs ədalətli cəzasını almayıb! Amma silah və zirehli texnikaya qarşı əlində molotov kokteyli ilə mübarizə aparanlar da var idi – bu insanların xatirəsinə 20 yanvar haqqında film həsr edəcəyik. Xocalı soyqırımı haqqında olacaq filmi isə gələn il - qorxulu faciənin 20-ci ildönümündə nümayiş etdirmək istəyirik. Biz filmlərdə Azərbaycan xalqının nəinki acı çəkdiyini, həmçinin öz Vətənini qoruduğunu göstərmək istəyirik.

- Niyə Çingiz Mustafayev haqqında film çəkmirsiniz? Bütün dünyada Milli qəhrəmanlar haqqında bədii filmlər çəkilir ki, bu da gənclərin hərbi-vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsində güclü vasitədir.

- Bizim valideynlərimiz hər zaman bizə başqalarına kömək etməyi öyrədib, təvazökar olmağı öyrədib. Ailəmizdə heç vaxt Çingiz haqqında film çəkmək barədə söhbət düşməyib.

- Ancaq məsələ burasındadır ki, o, Sizin qardaşınızdır. Özünüz dediniz ki, o, bütün sülhsevər insanların qardaşıdır....

- Mən sizinlə razıyam ki, belə bir film lazımdır. Biz “Bakı Film” kinostudiyasında Gənclər redaksiyası yaratmışıq və bu ildən gənclər üçün “Ələkeçməz qisasçılar" tipli filmlər çəkəcəyik. Bu il olduqca məhsuldar olacaq. Qəhrəmanları unutmaq olmaz. Misal üçün, “Yaddaş” vətənpərvərlik filmində bütün müharibə dəhşəti olan kadrlar uzanıqlı vəziyyətdə çəkilib – belə Çingiz sonuncu dəfə dünyanı görüb. Mübariz İbrahimovun ölümü – mən onun qarşısında baş əyirəm, o, dahi şəxsiyyət idi, sözün həqiqi mənasında əsgər idi və o, Vətən uğrunda ən müqəddəs olan canını verdi. Onun qəhrəmanlığı çoxlarının gözlərini açdı.

O və Çingiz Mustafayev