Hazırda ölkədə təqribən 4,4 milyon mobil telefon istifadəçisi mövcuddur

- İnternetin sürəti nə vaxt artacaq? Qiymətlər demək olar normaldır, sürət cox zəifdir. Bir irəliləyiş gözlənirmi?

- Sual bir qədər dəqiq deyil, bəlli deyil hansı növ qoşulma üzrə sürətdən söhbət gedir. Güman ki, zənglə qoşulmadan söhbət gedir, lakin müəllif bilməlidir ki, bu cür qoşulmanın fiziki məhdudiyyətləri mövcuddur. ADSL tipli qoşulmadan və ya fiziki birləşdirici tipli xətlə qoşulmadan söhbət gedirsə, bu zaman sürət istifadəçi tərəfindən tələbatına uyğun olaraq müəyyənləşdirilir.

- 2004-ci elektron imza və elektron sənəd haqqında qanun qəbul olunub. Lakin hələ ki, heç bir dövlət və özəl müəssisədə elektron imza ilə bağlı praktik iş görülməyib. Buna səbəb olaraq normativ sənədlərin, hüquqi əsasların hələ ki yaradılmamasını görürəm. Halbuki elektron imza və elektron sənəd sisteminin tətbiqinə artıq bir neçə ildir ki, ciddi ehtiyac duyulur. Hətta bəzi şirkətlər tərəfindən elektron imza vasitələri hazırlanmış və sınaqdan keçirilmişdir. Elektron sertifikasiya mərkəzlərinin yaradılması, elektron açarların sertifikasiyası, elektron imzanın əl imzası ilə eyni hüquqa malik olması və s. dövlət tərəfindən neçənci ilə planlaşdırılır?

- Doğrudur ki, “Elektron imza və elektron sənəd haqqında” qanun 2004-cü ildə qəbul edilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu qanun həmin dövrdə öz konsepsiyasına görə MDB məkanında digər bəzi ölkələrin yanaşmalarına görə fərqlənirdi və daha qabaqcıl sayılırdı. Söhbət ondan gedir ki, Azərbaycanda bu qanun hazırlanarkən mövcud beynəlxalq təcrübə, Avropa Birliyinin Direktivi, BMT-nin model qanunu və digər aidiyyatı qanunvericilik aktları təhlil edilərək daha çox Avropa tələblərinə uyğun gələn qanun layihəsi işlənilmişdi. Bu qanun qəbul edildikdən sonra, onun reallaşdırılması üçün lazım olan qaydalar işlənilmişdir və bu iş ilk dəfə aparıldığı üçün müəyyən vaxt tələb etmişdir. Elektron imzanın istifadəsi təcrübəsinin öyrənilməsi məqsədilə nazirliyin əməkdaşları bir neçə xarici ölkədə olmuşlar. Aparılmış işlər sayəsində bu il elektron sertifikasiya mərkəzinin yaradılması və açıq açar infrastrukturunun qurulması həyata keçirilməsi planlaşdırılır. Tender proseduru keçirildikdən sonra icraçı bəlli olacaq və lazımı işlər görüləcəkdir.

- Dövlət tərəfindən sertifikasiya mərkəzləri yaradılmadan qabaq hər hansı bir müəssisə daxilində sertifikasiya mərkəzi yaradılar və elektron imza tətbiq edilərsə, burada istifadə olunan standartların və prinsiplərin gələcəkdə dövlətin sertifikasiya mərkəzi tərəfindən qeydiyyata alınıb-alınmayacağını necə təyin etmək olar. Bir sözlə dövlət elektron imza sistemini tətbiq etməzdən əvvəl hər hansı müəssisə bu işi özü üçün edə bilərmi?

- Yuxarıda qeyd etdiyim qaydalarda ölkəmizdə tətbiq edilə biləcək standartlar müəyyənləşdirilmişdir və qanunda korporativ, yəni müəssisədaxili və ya sahədaxili mərkəzlərin yaradılması və elektron imzadan istifadə edilməsinə icazə verilir. Məhdudiyyət yalnız dövlət orqanlarına müəyyənləşdirilmişdir ki, onlara sahədaxili sertifikasiya mərkəzi xidmət göstərməlidir.

- Hökumət artıq on ildən sonra informasiya texnologiyalarının satışından gələn gəlirlərin enerji resurslarının satışından gələn gəlirlərə bərabər olacağını iddia edir. Sizcə, bu, realdırmı?

- Güman edirəm ki, realdır. Hələ bir neçə il bundan əvvəl Ümumdünya Ticarət Təşkilatı nəzdində olan mərkəz tərəfindən aparılmış araşdırmanın nəticələrinə əsasən, ölkəmizdə belə potensialın olduğu bildirilmişdir. İndi isə doğrudan da elə bir şərait yaranmışdır ki, Azərbaycan şirkətləri həm regional miqyasda kompüter avadanlığı istehsalı və satışı, proqram məhsulların satışı və ofşor proqramlaşdırma xidmətləri yerinə yetirirlər, hətta həm də beynəlxalq miqyasa da çıxa biliblər. Bütün bunlar doğrudan da ölkəmizin malik olduğu imkanlardan xəbər verir.

- Nəyə görə ölkədə ADSL internet xidmətlərinin tarifləri bu qədər yüksəkdir? Demək olar ki, regiondaki ən bahalı internet tarifləri bizdədir. Ölkədəki mobil operatorların qiymət monopoliyasına nə vaxt son qoyulacaq?

- Mütləq şəkildə belə söyləmək düzgün deyildir, çünki hər bir ölkənin İnternetə çıxış və istifadə imkanları müxtəlifdir. Regionda Ermənistanda İnternetə çıxışın qiymətlərinin 1 kbs ilə ölçüldüyünü, 1 Mb qiymətinin 4000$ ətrafında olduğunu, Qazaxıstanda təqribən 3000$ olduğunu heç kim yada salmaq istəmir. Hesab edirəm ki, həmişə özümüzü qamçılamaq və yarımçıq stəkanı boş görmək olmaz. Hətta son 1 ay ərzində ölkəmizdəki qiymət dəyişikliyinə diqqət yetirmək lazımdır. İnternet provayderlərin bu addımı güman ki, istifadəçilərin sayının artmasına səbəb olacaqdır. Nəticədə yenə də qiymətlərin azalmasına imkan yaranacaqdır.
Ölkədə 4 özəl mobil operator fəaliyyət göstərir və onlar arasında rəqabət mövcuddur. Bunu aydın görmək olur, həyata keçirilən çoxsaylı kampaniyalar bunu sübut edir. Hesab edirəm ki, istifadəçilərin seçim imkanı mövcuddur və daha müvafiq gələn operatoru seçim edə bilər. Bu da öz sözünü qiymətlərdə deyə bilər. Məlumat üçün bildirim ki, hazırda ölkədə təqribən 4,4 milyon mobil telefon istifadəçisi mövcuddur.

- Məktəblərə kompyuterlərin paylanması çox gözəl haldır. Bəs bu fənni tədris edən müəllim azliğını necə aradan götürməyi düşünürsünüz? Demək olar ki, bu sahəni bilən çox az müəllim var.

- Təhsil Nazirliyi bu istiqamətdə tədbirlər görür. Həm informatika müəllimlərinin sayının və səviyyəsinin artırılması, həm də digər fənn müəllimlərinə kompüter biliklərinin öyrədilməsi həyata keçirilir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu prosesə bizim nazirlik də köməklik göstərir. Keçən il Goranboyda 75 müəllimlə təlim keçirilmişdir, bu il Tərtərdə 35 məktəbdən 70 müəllim bu təlimlər təşkil edilmişdir. İnformasiya texnologiyaları İnstitutunun əməkdaşları tətil dövründə bu müəllimlərlə məşğələlər keçirir və nəticələr müsbətdir.

Müsahibəni daha ətraflı forumda oxuya bilərsiniz.