Finlandiya Skandinaviya ölkəsi tək öz soyuqqanlığı ilə seçilir. Deyilənlərə görə, bu ölkədə adamlar öz ürəklərini açmağa hazırlaşandan 5 il sonra eşq elan edirlər. Ola bilər ki, heç belə də deyil. Amma hər zarafatda bir az zarafat da var. ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədri Kanervadan biz burada oturub Qarabağ probleminin həllini gözləyirik. Amma qoçağımız orada daha ciddi işlərlə məşğul olurmuş. Heç demə, cənab Kanerva 29 yaşlı məşuqəsi- striptiz-klub rəqqasəsi Yoxana Tukiaynenə nə az nə çox, 200-dən artıq intim SMS göndərib. Doğrudur, öz hisslərinin əlində qaldığını üzvü olduğu partiyanın liderinə etiraf edən və az sonra publik olaraq üzr istəyən ATƏT sədri indi özünü rahat hiss edir. Amma o qazın daxili vəziyyəti barədə bir şey bilmirik.

Kosovonun müstəqilliyini ikiəlli dəstəkləyənlərin onun doğuracağı fəsadları təsəvvür etmədikdiklərini söyləmək sadəlövhlük olardı. Bu, heç kəs üçün sirr olmasa da, əksər dünya ölkələri Balkanlarda separatçılığı dəstəkləməklə çox təhlükəli bir presedentin əsasını qoydular. Necə deyərlər artıq, Cin şüşədən buraxılıb. Kosovo kabusu bütün dünyanı dolaşmaqdadır. Son Balkan Pandorasının yeşiyindən çıxan separatizm bəlası isə dünyanın müxtəlif nöqtlərində hər gün yeni - yeni Kosovolara meydan açır.

Gözlənildiyi kimi, bundan ilk ilham alanlar Gürcüstan ərazisindəki separatçı rejimlər oldu. Artıq martın əvvəlindən Kosovo albanlarının suverenlik xəyallarının gerçəkləşməsindən ilhama gələn Cənubi Osetiya və Abxaziyadakı separatçı rejimlər müstəqil dövlət kimi tanınmaqla bağlı dünya ictimaiyyətinə müraciət etdilər. Maraqlıdır ki, bu müraciətdən dərhal sonra Kosovonun separatçı rejimlər üçün presedent olacağı ilə bağlı hamıdan əvvəl həyəcan təbili çalan, polietnik tərkibə malik və bununla da separatizmə yoluxmaya ən çox meylli olan dövlətlərdən Rusiya məhz Cənubi Osetiya və Abxaziyaya qarşı iqtisadi sanksiyaları aradan qaldırmaqla tanınmamış rejimlərə dəstək nümayiş etdirdi. Ticarət və maliyyə məhdudiyyətlərini ləğv etmək barədə qəbul edilmiş qərar Rusiyanın indiyə qədər postsovet məkanındakı tanınmamış respublikalara münasibətdə atdığı ən təsirli addım idi. Amma bu, son olmadı. Ötən həftə Rusiyanın Dövlət Duması prezident və hökumətə müracəit edərək Gürcüstandakı separatçı rejimlərin müstəqilliynin tanıması imkanlarını nəzərdən keçirməyi tövsiyə edib. Yəni Moskvanın əlindəki bu domokl qılıncı istənilən vaxt Gürcüstanı yaralaya bilər.

Amma separatizm təhlükəsi Rusiyadan da tam sovuşmayıb. 90-cı illərin əvvəlində Moskvanın iki qanlı müharibə apardığı Şimali Qafqaz bu gün də barıt çəlləyini xatırladır. Bu, Rusiyaya qarşı rəqib mövqeyində dayanan ölkələr üçün də ciddi arqumentdir. Amerika prezidentliyinə ən real namizədələrdən biri Con Makkeyn bu günlərdə böyük britaniyalı jurnalistlərə müsahibəsində Rusiyanın Kosovonun müstəqilliyni tanımayacağı təqdirdə, Birləşmiş Ştatların da Şimali Qafqazın müstəqilliyi ilə bağlı düşünməli olacağı haqda xəbərdarlıq edib. Son iki gündə məhz Şimali Qafqazdan olan və əsasən qaynar bölgələrdən materialları ilə tanınan iki nüfuzlu jurnalistin qətlə yetirilməsi və bu iki nəfərin də adının salındığı iddia olunan arzuolunmaz şəxslərdən ibarət müəmmalı siyahının ortaya çıxması bu regionda da qurdun quzu ilə otlamadığını deməyə əsas verir.

Qonşu Ukraynada da artıq separatçı meyllər güclənməyə başlayıb. Martın 20-də bir qrup tatar Krım muxtar respublikasının parlamentinin qarşısına toplaşaraq «Xalqa torpaq», «Evlərimizi qaytarın», «Torpaqları boşaldın» kimi şüarlarla aksiya keçiriblər. Qeyd edək ki, Ukrayna Krımın şimalında və mərkəzi rayonlarında tatarlara torpaqlar ayırsa da, onlar Simferopolu öz tarixi yerləri adlandıraraq məhz burada torpaq sahəsi istəyirlər və yarımadaya xüsusi statusun verilməsi tələbini irəli sürürlər. Amma bu, Ukrayna üçün yeganə problem deyil. Əsrin əvvəlində müstəqil respublika, bir neçə ilə sonra Polşanın tərkib hissəsi və nəhayət 1939 -cu ildə Ukraynaya birləşdirilmiş Qalitsiyada da separatçı meyllərin baş qaldırması istisna edilmir.

Amma Kosovo presidentindən ən çox ehtiyatlanan dövlət Çin idi. Rəsmi Pekin daha çox 1949-cu ildən Pekinə qarşı itaətsizlik nümayiş etdirən Tayvanın tanınması istiqamətində fəaliyyətinin güclənəcəyindən, eləcə də müstəqilliyə can atan Tibetdə separatçı meyllərin artacağından çəkinirdi. Çin rəsmiləri buna görə də qətiyyətlə Kosovonun müstəqilliyinin əleyhinə çıxırdı. Bu narahatlıqların səbəbsiz olmadığı artıq ortadadır. Bir həftədir ki, Tibetin mərkəzi Lhasa şəhəri qanlı toquşmalara səhnə olur. Bu toqquşmaların nəyə gətirib çıxaracağı isə qeyri-müəyyəndir. Tayvan da hələlik Çin üçün itirilmiş sayılır. Ötən gün bu regionda yeni prezident seçkiləri də keçirilib. Seçkilərdə məhz Tayvanı Çindən ayrıran Homindan partiyasının namizədinin qalib gəlməsi Pekin üçün heç də yaxşı xəbər deyil. Çin üçün yeganə təsəlli isə seçkilərlə paralel bölgənin məhz Tayvan adı ilə BMT-yə üzv olması ilə bağlı keçirilən referendumun iflasa uğramasıdır.

Kosovonun müstəqilliyni əldə etməsi ilə Balkanlarda da nəhayət sabitliyin bərqərar olacağa haqda proqnozlar vermək də hələ tezdir. Kommunist rejiminin süqutundan sonra ölkənin müstəqil dövlətlərə parçalanması ilə pərən - pərən düşən serblər artıq köhnə Yuqoslaviyanın ərazisi, bu gün isə müstəqil respublikalarda kompakt yaşadıqları ərazilərdə muxtariyyat uğrunda mübarizəyə qalxırlar. İlk bu cür meyllər əsasən müsəlmanların məskunlaşdığı Bosniyada özünü göstərib. Makedoniyada isə bu dəfə əhalinin 20 faizini təşkil edən albanlar muxtariyyat xəyalına düşüblər. Bu isə Kosovonun fəsadlarının hələ davam edəcəyini söyləməyə əsas verir.

Nəhayət, gələk öz problemimizə. Ermənistan hələlik Kosovonun müstəqilliyini tanımağa cəsarət etməsə də, Priştina presedenti onlar üçün də istinad nöqtəsi olub. Həm Xankəndində, həm də İrəvanda separatçı respublikanın müstəqillinin tanımasına Kosovodan daha çox haqqının olduğunu bəyan edirlər. Bu günlərdə hətta Ermənistan prezidenti Robert Koçaryan Azərbaycanın Dağlıq Qarabağla bağlı beynəlxalq səviyyədə indiki kimi fəaliyyəti davam etdirəcəyi təqdirdə Dağlıq Qarabağı müstəqil respublika kimi tanıyacağı ilə bağlı hədə-qorxu da gəlib.

Ermənilərdən fərqli olaraq azərbaycanlı ekspertlər Dağlıq Qarbağdakı separatçı rejimi Kosovo ilə yox, Serb Krainası ilə müqayisə edirlər ki, onun da taleyi çoxlarına məlumdur. Xatırladaq ki, 1990 -cı ildə Xorvatiyadakı serb azlığı özünü Xorvatiyanın tərkibində muxtar vilayət elan edib. Artıq dekabr ayında Xorvat parlamenti bu qərarı təsdiqləsə də, bununla qane olmayan serblər qərardan 3 ay sonra Serb Krainasının dırnaqarası müstəqilliyini elan ediblər. Rəsmi Zaqreb isə Serb Krainasının rəhbərliyi ilə uzun sürən səmərəsiz danışıqlardan sonra məsələnin hərbi yolla həllindən başqa bir çıxış yolu görmür və nəhayət vur- tut 4 gün davam edən «Tufan» əməliyyatı ilə oyuncaq dövlətin varlığına son qoyulur. Amma bütün bunlar dünya birliyinin susmaqla razılığı qarşısında baş verdi. Artıq Azərbaycanda da hadisələrin inkişafı bu cür finalı yaxınlaşdırır. Bir qalır ikili standartlarla hərəkət edən beynəlxalq birliyin görməməzliynə nail olmaq. /ANS TV/

© 2008 Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən ANS-PRESS-ə istinad zəruridir.